เมื่อ “ความสมบูรณ์แบบ” กลายเป็นบ่วงความทุกข์

ที่มา: Curran & Hill, Perfectionism Is Increasing Over Time: A Meta-Analysis of Birth Cohort Differences (1989–2016)

งานวิเคราะห์ข้อมูลระยะยาวจากนักศึกษามหาวิทยาลัยในสหรัฐฯ อังกฤษ และแคนาดา ช่วงปี 1989–2016 พบว่าคนรุ่นใหม่มีแนวโน้ม “นิยมความสมบูรณ์แบบ” (Perfectionism) สูงขึ้นในทุกมิติ โดยความคาดหวังให้ตัวเองสมบูรณ์แบบเพิ่มขึ้น 10% การตั้งมาตรฐานสูงให้คนอื่นเพิ่มขึ้น 16% แต่ที่เพิ่มขึ้นชัดเจนที่สุดคือความรู้สึกว่า “คนอื่นคาดหวังให้เราสมบูรณ์แบบ” ซึ่งเพิ่มขึ้นถึง 33% ในรอบเกือบ 30 ปี

ตัวเลขนี้สำคัญเพราะ Perfectionism ที่มาจากความรู้สึกว่า “คนอื่นคาดหวัง” เป็นประเภทที่เชื่อมโยงกับความเครียด วิตกกังวล และภาวะซึมเศร้าชัดเจนที่สุดในบรรดาทั้งสามแบบ เพราะเป็นความกดดันที่รู้สึกว่าตัวเองควบคุมไม่ได้ ไม่ว่าจะพยายามแค่ไหนก็ยังรู้สึกว่าไม่มากพอในสายตาคนอื่นอยู่ดี ต่างจากการตั้งมาตรฐานสูงให้ตัวเองโดยที่ยังรู้สึกว่าเป็นทางเลือกของตัวเอง

การรับมือที่ได้ผลจริงไม่ใช่การ “ลดมาตรฐาน” ลงอย่างเดียว แต่คือการแยกให้ออกระหว่าง “ความตั้งใจทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้ดี” ซึ่งเป็นเรื่องดี กับ “ความรู้สึกว่าตัวเองมีค่าก็ต่อเมื่อทำได้สมบูรณ์แบบ” ซึ่งเป็นบ่วงที่ทำร้ายใจในระยะยาว การอนุญาตให้ตัวเองผิดพลาดได้บ้างโดยไม่ตัดสินตัวเองรุนแรง คือจุดเริ่มต้นของการคลายบ่วงนี้