ทีฆชาณุสูตรวางหลักธรรม 4 ประการสำหรับการดำเนินชีวิตทางเศรษฐกิจของคฤหัสถ์ หนึ่งในนั้นคือ อารักขสัมปทา การรู้จักรักษาทรัพย์ที่หามาได้ไม่ให้รั่วไหลไปโดยไม่จำเป็น พระพุทธเจ้าทรงเปรียบทรัพย์ที่เก็บรักษาไว้ดีเสมือนบ่อน้ำที่หล่อเลี้ยงชีวิตในยามจำเป็น ขณะที่ทรัพย์ที่ไหลออกไปอย่างไม่มีสติจะทำให้ฐานะสั่นคลอนโดยไม่รู้ตัว การใช้จ่ายเพื่อคลายเครียดมักเป็นการรั่วไหลชนิดหนึ่งที่มองไม่เห็นชัด เพราะจิตที่เร่าร้อนด้วยความเครียดมักเข้าใจผิดว่าการซื้อของคือทางออกของความทุกข์ ทั้งที่แท้จริงแล้วเป็นเพียงการเบี่ยงเบนความรู้สึกชั่วคราวเท่านั้น เมื่อรู้ตัวว่ากำลังใช้เงินเพื่อดับความเครียดมากกว่าดับความจำเป็น จึงควรกลับมาฝึกอารักขสัมปทาให้เข้มแข็งขึ้นอีกครั้ง ด้วยการตั้งสติรู้ทันจิตก่อนหยิบเงินออกจากกระเป๋าทุกครั้ง
มุมมองจากงานวิจัย
งานวิจัยด้านจิตวิทยาความเครียดของ Lazarus และ Folkman (1984) ในหนังสือ Stress, Appraisal, and Coping อธิบายว่ามนุษย์มีวิธีรับมือกับความเครียด 2 แบบหลัก คือ การจัดการที่ปัญหาโดยตรง (problem-focused coping) และการจัดการที่อารมณ์ (emotion-focused coping) การช้อปปิ้งเพื่อคลายเครียดจัดอยู่ในกลุ่มการจัดการที่อารมณ์ซึ่งให้ผลบรรเทาในระยะสั้นแต่ไม่ได้แก้ปัญหาต้นตอ และหากใช้บ่อยเกินไปอาจกลายเป็นวงจรที่สร้างปัญหาใหม่ซ้อนทับปัญหาเดิม คือความเครียดเรื่องการเงินที่ตามมาจากการใช้จ่ายเกินตัว งานวิจัยแนะนำให้ผสมผสานวิธีรับมือทั้งสองแบบ โดยเฉพาะการฝึกจัดการอารมณ์ด้วยวิธีที่ไม่กระทบเงินในกระเป๋า
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
เมื่อรู้สึกอยากซื้อของตอนเครียด ให้หยุดนับ 10 วินาทีก่อนตัดสินใจทุกครั้ง
หาทางระบายความเครียดที่ไม่ใช้เงิน เช่น เดินเล่น สวดมนต์ หรือคุยกับคนที่ไว้ใจ
ตั้งวงเงินใช้จ่ายเพื่อความบันเทิงส่วนตัวในแต่ละเดือนไว้ล่วงหน้า
จดบันทึกความรู้สึกก่อนซื้อของทุกครั้งเพื่อสังเกตแบบแผนของตัวเอง
พระสูตรอ้างอิง
- ทีฆชาณุสูตร
(อังคุตตรนิกาย สัตตก-อัฏฐก-นวกนิบาต, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๓๗ ข้อ ๑๔๔ หน้า ๕๖๐-๕๖๗)
งานวิจัยอ้างอิง
- Stress, Appraisal, and Coping
(Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Springer)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)