พระพุทธเจ้าตรัสสอนไว้ในนกุลปิตสูตรว่าแม้กายจะกระสับกระส่ายด้วยความเจ็บป่วยหรือความเปลี่ยนแปลง แต่ใจไม่จำเป็นต้องกระสับกระส่ายไปด้วย หลักธรรมนี้สอดคล้องกับสภาวะของแม่หลังคลอดที่ร่างกายต้องเผชิญการเปลี่ยนแปลงอย่างมากทั้งฮอร์โมน การพักผ่อน และความเหนื่อยล้าสะสม จนบางครั้งส่งผลกระทบต่อสภาพจิตใจอย่างรุนแรงเกินกว่าจะรับมือได้ด้วยตัวเองเพียงลำพัง พระสูตรนี้ไม่ได้สอนให้ฝืนทนหรือปฏิเสธความรู้สึก แต่สอนให้รู้เท่าทันว่าเมื่อกายอ่อนล้าจนใจพลอยทรุดตามไปด้วย นั่นคือสัญญาณที่ต้องได้รับการดูแลอย่างถูกวิธี ไม่ต่างจากการที่แม่ต้องได้รับการพักฟื้นทางกายหลังคลอด ใจที่บอบช้ำจากความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของชีวิตก็สมควรได้รับการดูแลเยียวยาเช่นกัน การขอความช่วยเหลือจากคนใกล้ชิดหรือผู้เชี่ยวชาญจึงเป็นการดูแลตนเองอย่างมีเมตตา ไม่ใช่ความล้มเหลวในบทบาทความเป็นแม่แต่อย่างใด
มุมมองจากงานวิจัย
Cheryl Tatano Beck นักวิจัยด้านการพยาบาลผู้ศึกษาภาวะซึมเศร้าหลังคลอดอย่างต่อเนื่อง ได้สังเคราะห์งานวิจัยเชิงคุณภาพจำนวนมากไว้ในงาน Postpartum Depression: A Metasynthesis (2002) พบว่าแม่ที่ประสบภาวะนี้มักรู้สึกผิดและอับอายที่ไม่มีความสุขกับการเป็นแม่ตามที่สังคมคาดหวัง ทั้งที่ภาวะนี้เกิดจากปัจจัยทางชีวภาพร่วมกับความเครียดสะสม ไม่ใช่ความบกพร่องส่วนบุคคล งานวิจัยยังชี้ว่าภาวะซึมเศร้าหลังคลอดพบได้บ่อยกว่าที่คนทั่วไปเข้าใจ และยิ่งได้รับการวินิจฉัยและดูแลเร็วเท่าไร ทั้งแม่และความสัมพันธ์กับลูกก็ยิ่งฟื้นตัวได้ดีเท่านั้น องค์การอนามัยโลกจึงแนะนำให้มีการคัดกรองภาวะนี้เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพหลังคลอดตามปกติ
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
อย่าตัดสินตัวเองว่าล้มเหลวหากไม่ได้รู้สึกมีความสุขล้นเหลือกับการเป็นแม่ตั้งแต่วันแรก
เล่าความรู้สึกที่แท้จริงให้คู่ชีวิตหรือคนในครอบครัวรับรู้ แทนการเก็บไว้คนเดียว
ปรึกษาแพทย์หรือสูติแพทย์ที่ดูแลหลังคลอดหากอาการเศร้าหรือวิตกกังวลต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์
ขอความช่วยเหลือแบ่งเบาภาระการดูแลลูกจากคนรอบข้าง เพื่อให้มีเวลาพักฟื้นทั้งกายและใจ
พระสูตรอ้างอิง
- นกุลปิตสูตร (กายกระสับกระส่าย จิตไม่กระสับกระส่าย)
(สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๒๗ ข้อ ๕ หน้า ๕-๑๘)
งานวิจัยอ้างอิง
- Postpartum Depression: A Metasynthesis
(Beck, C. T. (2002). Qualitative Health Research, 12(4), 453-472.)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)
