ในปิยชาติกสูตร พระพุทธเจ้าตรัสกับคหบดีผู้โศกเศร้าเสียใจจนไม่เป็นอันทำมาหากินเพราะสูญเสียบุตรชายอันเป็นที่รักว่า "ความเศร้าโศก ความคร่ำครวญ ความทุกข์กาย ทุกข์ใจ ความคับแค้นใจ ย่อมเกิดจากสิ่งเป็นที่รัก" ทรงชี้ให้เห็นว่ายิ่งผูกพันมากเท่าไร เมื่อต้องพลัดพรากก็ยิ่งเจ็บปวดมากเท่านั้น การหย่าร้างหรือเลิกรากับคนรักก็เป็นการพลัดพรากจากสิ่งเป็นที่รักรูปแบบหนึ่งที่ก่อความทุกข์ได้ลึกซึ้งไม่ต่างจากการสูญเสียคนที่รักไปด้วยความตาย แม้ความสัมพันธ์จะยังมีชีวิตอยู่ที่อื่น แต่ความผูกพันที่เคยมีได้จบสิ้นลงแล้ว พระสูตรนี้ไม่ได้สอนให้ตัดขาดความรู้สึกหรือฝืนทำเป็นไม่เจ็บปวด แต่ชี้ให้เห็นความจริงของธรรมชาติความรักที่มาพร้อมความเสี่ยงต่อการพลัดพราก การยอมรับความจริงข้อนี้ช่วยให้ใจค่อย ๆ ปล่อยวางความทุกข์จากการสูญเสียได้ตามลำดับ แทนการจมอยู่กับความเหงาว่างเปล่าอย่างไม่มีที่สิ้นสุด
มุมมองจากงานวิจัย
งานวิจัยของ Helen Fisher และคณะ (2010) ตีพิมพ์ใน Journal of Neurophysiology ใช้ภาพสแกนสมองศึกษาผู้ที่เพิ่งถูกปฏิเสธความรักหรือเลิกรา พบว่าสมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับระบบรางวัลและความเจ็บปวดทางกายถูกกระตุ้นพร้อมกัน อธิบายได้ว่าเหตุใดความเหงาหลังเลิกรามักรู้สึกเจ็บปวดราวกับบาดแผลทางกายจริง ๆ งานวิจัยยังพบว่าสมองยังคงมีปฏิกิริยาโหยหาต่อคนรักเก่าคล้ายกับอาการถอนยา แม้เหตุผลจะบอกตัวเองว่าความสัมพันธ์นั้นจบลงแล้วก็ตาม ความเข้าใจทางประสาทวิทยานี้ช่วยยืนยันว่าความเจ็บปวดจากการเลิกราเป็นปฏิกิริยาตามธรรมชาติของสมอง ไม่ใช่ความอ่อนแอทางใจ และต้องใช้เวลาให้สมองปรับตัวเช่นเดียวกับการฟื้นตัวจากบาดแผล
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
อนุญาตให้ตัวเองรู้สึกเศร้าและเหงาได้ตามจริง โดยไม่ต้องเร่งรัดให้หายเร็วเกินไป
จำกัดการติดตามข่าวสารหรือโซเชียลมีเดียของอดีตคนรักในช่วงแรกเพื่อให้ใจได้พัก
กลับไปใช้เวลากับเพื่อนหรือครอบครัวที่ให้ความอบอุ่นใจ แทนการอยู่คนเดียวตลอดเวลา
ให้เวลาตัวเองฟื้นตัวทีละขั้น โดยไม่เปรียบเทียบความเร็วในการฟื้นตัวของตนกับผู้อื่น
พระสูตรอ้างอิง
- ปิยชาติกสูตร
(มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๒๑ ข้อ ๕๓๕-๕๓๙ หน้า ๑๗๐-๑๗๔)
งานวิจัยอ้างอิง
- Reward, Addiction, and Emotion Regulation Systems Associated with Rejection in Love
(Fisher, H. E. et al. (2010). Journal of Neurophysiology, 104(1), 51-60.)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)