วิตักกสัณฐานสูตรเป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าตรัสสอนวิธีจัดการความคิดที่ผุดขึ้นซ้ำ ๆ จนรบกวนจิตใจ ๕ ขั้นตอน เริ่มจากการเปลี่ยนอารมณ์ความคิดไปสู่สิ่งอื่นที่เป็นกุศล หากยังไม่หายให้พิจารณาโทษของความคิดนั้น หากยังไม่หายให้พยายามไม่ใส่ใจไม่นึกถึงความคิดนั้น หากยังไม่หายให้พิจารณาระงับต้นเหตุของความคิดนั้น และขั้นสุดท้ายหากยังไม่หายให้ใช้ความเพียรกดข่มความคิดนั้นไว้ด้วยกำลังใจ ความกลัวความล้มเหลวที่ผุดขึ้นซ้ำ ๆ เวลาจะเสนอไอเดียใหม่ในที่ทำงาน ก็เป็นความคิดชนิดหนึ่งที่วนเวียนรบกวนใจไม่ต่างจากที่พระสูตรนี้กล่าวถึง เราสามารถนำหลักการนี้มาปรับใช้ได้ เช่น เปลี่ยนความสนใจไปคิดถึงประโยชน์ที่ไอเดียจะสร้างได้แทนที่จะจมอยู่กับภาพความล้มเหลว หรือพิจารณาให้เห็นโทษของการนิ่งเฉยไม่กล้าพูดว่าอาจทำให้พลาดโอกาสพัฒนาตนเองและองค์กร การฝึกจัดการความคิดอย่างเป็นระบบเช่นนี้ช่วยให้ค่อย ๆ มีความกล้ามากขึ้นทีละก้าว
มุมมองจากงานวิจัย
งานวิจัยของ Dweck, C. S. เกี่ยวกับกรอบความคิดแบบเติบโต (Growth Mindset) เทียบกับกรอบความคิดแบบตายตัว (Fixed Mindset) พบว่าผู้ที่เชื่อว่าความสามารถของตนพัฒนาได้ผ่านความพยายามและการเรียนรู้ มักมองความล้มเหลวเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเรียนรู้ ไม่ใช่หลักฐานที่ตัดสินคุณค่าตนเองอย่างถาวร ในขณะที่ผู้ที่มีกรอบความคิดแบบตายตัวมักหลีกเลี่ยงความเสี่ยงและกลัวความล้มเหลวมากกว่า เพราะมองว่าความล้มเหลวสะท้อนความสามารถที่ติดตัวมาแบบเปลี่ยนแปลงไม่ได้ งานวิจัยนี้ชี้ว่าการฝึกมองความล้มเหลวเป็นข้อมูลป้อนกลับเพื่อพัฒนาต่อ แทนที่จะมองเป็นคำตัดสินความสามารถของตนเอง สามารถลดความกลัวความล้มเหลวและเพิ่มความกล้าเสนอความคิดใหม่ ๆ ได้อย่างมีนัยสำคัญ
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
เริ่มเสนอไอเดียเล็ก ๆ ในกลุ่มที่ไว้ใจก่อน เพื่อสร้างความมั่นใจทีละขั้น
เตรียมข้อมูลและเหตุผลสนับสนุนไอเดียให้พร้อมก่อนนำเสนอ เพื่อลดความกังวลเรื่องความไม่พร้อม
มองผลตอบรับเชิงลบหรือคำวิจารณ์เป็นข้อมูลพัฒนาไอเดียให้ดีขึ้น ไม่ใช่การตัดสินความสามารถของตนเอง
ฝึกยอมรับว่าไม่ใช่ทุกไอเดียจะถูกนำไปใช้ แต่การได้ลองเสนอคือก้าวสำคัญของการพัฒนาตนเอง
พระสูตรอ้างอิง
- วิตักกสัณฐานสูตร
(มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๑๘ ข้อ ๒๕๖-๒๖๐ หน้า ๒๓๔-๒๓๗)
งานวิจัยอ้างอิง
- Growth Mindset versus Fixed Mindset
(Dweck, C. S. — research on implicit theories of ability and failure)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)