พระพุทธองค์ทรงสอนเรื่องการดูแลความคิดที่ก่อทุกข์ไว้ในวิตักกสัณฐานสูตร โดยวางวิธีจัดการความคิดไว้เป็นลำดับขั้นถึง 5 วิธี เริ่มจากเมื่อความคิดใดผุดขึ้นซ้ำ ๆ แล้วนำมาซึ่งความทุกข์ ให้ลองเปลี่ยนอารมณ์ความคิดไปเรื่องอื่นที่เป็นกุศลก่อน หากยังวนซ้ำอยู่ ให้พิจารณาโทษของความคิดนั้นให้เห็นชัดว่ามันกำลังทำร้ายใจเราอย่างไร ขั้นต่อมาคือตั้งสติไม่ใส่ใจกับความคิดนั้นเสีย เหมือนคนหลับตาไม่มองสิ่งที่ไม่อยากเห็น หากยังไม่คลายให้ค่อย ๆ ผ่อนความคิดนั้นให้เบาบางลงทีละน้อย ความรักที่ไม่สมหวังก็เป็นความคิดที่ผุดซ้ำรูปแบบหนึ่ง ซึ่งคลี่คลายได้ด้วยวิธีเดียวกันนี้ทีละขั้น
มุมมองจากงานวิจัย
งานวิจัยของ Fisher และคณะ (2010) ที่ใช้ fMRI ศึกษาสมองของผู้ที่กำลังมีความรักไม่สมหวัง ชี้ว่าระบบสมองส่วนความอยาก/รางวัล โดยเฉพาะบริเวณ ventral tegmental area ถูกกระตุ้นได้ไม่ต่างจากความรักที่สมหวัง หรือในบางกรณีอาจรุนแรงกว่าด้วยซ้ำเมื่อผสมกับความรู้สึกถูกปฏิเสธ เพราะสมองยังคง "คาดหวังรางวัล" ที่ไม่มีวันมาถึง อธิบายได้ว่าเหตุใดใจจึงยังเฝ้าคิดถึงอยู่ทั้งที่รู้ว่าไม่มีทางเป็นไปได้ ซึ่งเป็นกลไกทางชีวภาพเดียวกับที่พบในภาวะเสพติด
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
ฝึกเปลี่ยนความสนใจไปเรื่องอื่นทันทีที่ความคิดถึงผุดขึ้น ตามขั้นแรกของวิตักกสัณฐานสูตร
ค่อย ๆ ลดการเสพภาพ ข่าวสาร หรือช่องทางที่ตอกย้ำความคิดถึงฝ่ายนั้น
ทุ่มเวลาและความสนใจให้กับสิ่งที่เติมพลังใจแทน เช่น งานอดิเรกหรือเพื่อนที่ไว้ใจได้
เมื่อสมองไม่ถูกกระตุ้นซ้ำด้วยสิ่งเร้าเดิม ความรู้สึกจะค่อย ๆ จางลงไปเองตามธรรมชาติ
พระสูตรอ้างอิง
-
วิตักกสัณฐานสูตร
(มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๑๘ ข้อ ๒๕๖-๒๖๐ หน้า ๒๓๔-๒๓๗)
งานวิจัยอ้างอิง
-
Reward, Addiction, and Emotion Regulation Systems Associated with Rejection in Love
(Fisher, H. E., Brown, L. L., Aron, A., Strong, G., & Mashek, D. (2010). Journal of Neurophysiology, 104(1), 51-60)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)