พระสูตรที่ว่าด้วยอิจฉาวจรอกุศลที่ละได้แล้ว กล่าวถึงความอิจฉาริษยาว่าเป็นอกุศลจิตที่เกิดขึ้นเมื่อใจทนไม่ได้ต่อความสำเร็จหรือความมั่งคั่งของผู้อื่น และพระพุทธเจ้าทรงสอนแนวทางละความอิจฉาด้วยการฝึกจิตให้เห็นสมบัติหรือความสำเร็จของผู้อื่นเป็นเรื่องของเขา ไม่ใช่เรื่องที่มากระทบตัวเราโดยตรง เมื่อจิตเห็นความจริงข้อนี้ ความอิจฉาจะค่อย ๆ คลายลงเพราะไม่มีเชื้อให้ยึดเปรียบเทียบ ความร่ำรวยของคนอื่นเป็นผลจากเหตุปัจจัยของเขาเอง เช่นเดียวกับฐานะของเราก็เป็นผลจากเหตุปัจจัยของเราเอง การเปรียบเทียบฐานะจึงเป็นการนำเหตุปัจจัยที่ต่างกันมาวัดกันอย่างไม่ตรงไปตรงมา และมักก่อทุกข์มากกว่าจะสร้างแรงบันดาลใจ พระธรรมข้อนี้ชวนให้หันมาโฟกัสที่การสร้างเหตุที่ดีของตัวเองแทนการจับตาดูผลของคนอื่น
มุมมองจากงานวิจัย
งานทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบที่ตีพิมพ์ใน PubMed Central (2022) ว่าด้วยความอิจฉา การเปรียบเทียบทางสังคม และภาวะซึมเศร้าบนเครือข่ายสังคมออนไลน์ พบว่าการเปรียบเทียบฐานะหรือความสำเร็จของตัวเองกับผู้อื่นที่เห็นผ่านโซเชียลมีเดียสัมพันธ์กับระดับความอิจฉาที่สูงขึ้น และความอิจฉาที่สะสมนี้เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของภาวะซึมเศร้า โดยเฉพาะเมื่อเห็นภาพความมั่งคั่งของผู้อื่นซ้ำ ๆ โดยไม่รู้บริบทที่แท้จริงเบื้องหลังภาพเหล่านั้น งานวิจัยแนะนำให้จำกัดการเปิดรับสื่อที่กระตุ้นการเปรียบเทียบ และหันมาให้ความสำคัญกับความก้าวหน้าของตัวเองเทียบกับตัวเองในอดีตแทน
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
เมื่อรู้สึกอิจฉา ให้สังเกตความรู้สึกนั้นตรง ๆ โดยไม่ตัดสินตัวเองว่าเป็นคนใจแคบ
ลดเวลาเสพโซเชียลมีเดียที่กระตุ้นการเปรียบเทียบฐานะ
ทบทวนเป้าหมายการเงินของตัวเองให้ชัดเจน แล้ววัดความก้าวหน้าจากจุดเริ่มต้นของตัวเอง
ฝึกยินดีในความสำเร็จของผู้อื่นเล็ก ๆ น้อย ๆ เพื่อคลายความเคยชินกับการเปรียบเทียบ
พระสูตรอ้างอิง
- อิจฉาวจรอกุศลที่ละได้แล้ว
(มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๑๗ ข้อ ๗๑ หน้า ๓๕๓-๓๕๕)
งานวิจัยอ้างอิง
- Envy, Social Comparison, and Depression on Social Networking Sites
(PMC (2022), systematic review)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)