แนวทางจากพระสูตร
ทีฆชาณุสูตรวางหลักธรรม 4 ข้อไว้ด้วยกัน คือ ขยันหมั่นเพียรในการงาน รักษาทรัพย์ที่หามาได้ มีมิตรดี และเลี้ยงชีพพอเหมาะกับรายได้ จะเห็นว่าข้อแรกคือ "ความขยันหมั่นเพียร" (อุฏฐานสัมปทา) ถูกวางไว้เป็นข้อแรกสุดก่อนข้ออื่น แสดงว่าสันโดษในความหมายที่ถูกต้องตามหลักพุทธศาสนาไม่ใช่การอยู่เฉย ๆ ไม่ทำมาหากินหรือไม่ขวนขวายเลย แต่คือการรู้จักพอใจใน "ผลที่ได้จากความเพียรอันชอบธรรม" ของตนเองหลังจากลงมือทำเต็มที่แล้ว โดยไม่เปรียบเทียบหรือโลภอยากได้เกินกำลังความสามารถของตัวเอง
ทีฆชาณุสูตรวางหลักธรรม 4 ข้อไว้ด้วยกัน คือ ขยันหมั่นเพียรในการงาน รักษาทรัพย์ที่หามาได้ มีมิตรดี และเลี้ยงชีพพอเหมาะกับรายได้ จะเห็นว่าข้อแรกคือ "ความขยันหมั่นเพียร" (อุฏฐานสัมปทา) ถูกวางไว้เป็นข้อแรกสุดก่อนข้ออื่น แสดงว่าสันโดษในความหมายที่ถูกต้องตามหลักพุทธศาสนาไม่ใช่การอยู่เฉย ๆ ไม่ทำมาหากินหรือไม่ขวนขวายเลย แต่คือการรู้จักพอใจใน "ผลที่ได้จากความเพียรอันชอบธรรม" ของตนเองหลังจากลงมือทำเต็มที่แล้ว โดยไม่เปรียบเทียบหรือโลภอยากได้เกินกำลังความสามารถของตัวเอง
มุมมองจากงานวิจัย
งานวิจัยด้านจิตวิทยาความสุขที่แบ่งแยกความสุขแบบ hedonic (จากความพึงพอใจฉับพลัน) กับ eudaimonic (จากความหมายและการเติบโตของชีวิต) โดย Ryan และ Deci (2001) ชี้ว่าความสุขที่ยั่งยืนมาจากการใช้ศักยภาพของตนอย่างเต็มที่ในสิ่งที่ทำ ควบคู่กับการยอมรับผลลัพธ์ตามความเป็นจริงที่ได้รับ มากกว่าการไล่ตามความอยากที่ไม่มีที่สิ้นสุดหรือเปรียบเทียบกับผู้อื่นตลอดเวลา
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
ลงมือทำงานอย่างขยันหมั่นเพียรเต็มความสามารถก่อนเป็นอันดับแรก
พอใจในผลลัพธ์ที่ได้มาโดยชอบธรรมจากความเพียรนั้น
หลีกเลี่ยงการเปรียบเทียบผลลัพธ์ของตัวเองกับผู้อื่น
ระลึกว่าสันโดษเป็นคุณธรรมที่มาพร้อมกับความขยันหมั่นเพียร ไม่ใช่ข้ออ้างของความเกียจคร้าน
พระสูตรอ้างอิง
-
ทีฆชาณุสูตร
(อังคุตตรนิกาย สัตตก-อัฏฐก-นวกนิบาต, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๓๗ ข้อ ๑๔๔ หน้า ๕๖๐-๕๖๗)
งานวิจัยอ้างอิง
-
On Happiness and Human Potentials: A Review of Research on Hedonic and Eudaimonic Well-Being
(Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2001). Annual Review of Psychology, 52, 141-166)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)