แนวทางจากพระสูตร
พุทธศาสนาไม่ได้ตอบคำถามนี้ด้วยจุดหมายที่กำหนดไว้ตายตัวจากภายนอกเหมือนที่บางความเชื่อสอน แต่ชี้ให้เห็นว่าคุณค่าของชีวิตมนุษย์อยู่ที่การได้ "เลือก" สร้างเหตุที่ดีด้วยตัวเองอย่างอิสระ ในพุทธวรรคแห่งคาถาธรรมบท พระพุทธเจ้าตรัสไว้ว่า "ความได้อัตภาพเป็นมนุษย์เป็นการยาก ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายเป็นอยู่ยาก การฟังพระสัทธรรมเป็นของยาก การอุบัติขึ้นแห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลายเป็นการยาก" คาถานี้ชี้ว่าโอกาสได้เกิดเป็นมนุษย์ที่มีสติปัญญาเลือกทำสิ่งต่าง ๆ ได้นั้นหายากยิ่งกว่าสิ่งใด คำถาม "เกิดมาทำไม" จึงมักถูกพลิกกลับเป็นคำถามว่า "เราจะใช้ชีวิตที่มีอยู่อันหายากนี้สร้างอะไรที่มีคุณค่า" แทนที่จะรอคำตอบสำเร็จรูปจากภายนอกมาบอกเรา
พุทธศาสนาไม่ได้ตอบคำถามนี้ด้วยจุดหมายที่กำหนดไว้ตายตัวจากภายนอกเหมือนที่บางความเชื่อสอน แต่ชี้ให้เห็นว่าคุณค่าของชีวิตมนุษย์อยู่ที่การได้ "เลือก" สร้างเหตุที่ดีด้วยตัวเองอย่างอิสระ ในพุทธวรรคแห่งคาถาธรรมบท พระพุทธเจ้าตรัสไว้ว่า "ความได้อัตภาพเป็นมนุษย์เป็นการยาก ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายเป็นอยู่ยาก การฟังพระสัทธรรมเป็นของยาก การอุบัติขึ้นแห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลายเป็นการยาก" คาถานี้ชี้ว่าโอกาสได้เกิดเป็นมนุษย์ที่มีสติปัญญาเลือกทำสิ่งต่าง ๆ ได้นั้นหายากยิ่งกว่าสิ่งใด คำถาม "เกิดมาทำไม" จึงมักถูกพลิกกลับเป็นคำถามว่า "เราจะใช้ชีวิตที่มีอยู่อันหายากนี้สร้างอะไรที่มีคุณค่า" แทนที่จะรอคำตอบสำเร็จรูปจากภายนอกมาบอกเรา
มุมมองจากงานวิจัย
งานวิจัยด้านจิตวิทยาเรื่องความสุขแบบ eudaimonic ของ Ryan และ Deci (2001) ชี้ในทิศทางเดียวกันว่า ความรู้สึกมีความหมายในชีวิตเกิดจากการใช้ศักยภาพของตนอย่างเต็มที่ และการเติบโตตามธรรมชาติของตนเอง (self-realization) มากกว่าการรอรับคำตอบสำเร็จรูปจากใครหรือสิ่งใดภายนอก งานวิจัยนี้ยังพบว่าคนที่มุ่งเน้นการเติบโตของตนเองมักมีความพึงพอใจในชีวิตที่ยั่งยืนกว่าคนที่รอคำตอบสำเร็จรูป
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
ตระหนักว่าการได้เกิดเป็นมนุษย์เป็นโอกาสที่หายากตามคำสอนของพระพุทธเจ้า
ใช้เวลาที่มีลงมือสร้างสิ่งที่มีคุณค่าตามความสามารถและความสนใจของตน
ไม่รอคำตอบสำเร็จรูปจากภายนอกมาบอกความหมายของชีวิต
ทบทวนเป็นระยะว่าสิ่งที่ทำอยู่สอดคล้องกับศักยภาพและคุณค่าที่ตนให้ความสำคัญหรือไม่
พระสูตรอ้างอิง
-
ว่าด้วยเรื่องพระพุทธเจ้า (ความได้อัตภาพเป็นมนุษย์เป็นการยาก)
(ขุททกนิกาย คาถาธรรมบท, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๔๒ ข้อ ๒๔ หน้า ๒๗๕-๓๖๐)
งานวิจัยอ้างอิง
-
On Happiness and Human Potentials: A Review of Research on Hedonic and Eudaimonic Well-Being
(Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2001). Annual Review of Psychology, 52, 141-166)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)