ทีฆชาณุสูตรเป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าตรัสสอนคหบดีชื่อทีฆชาณุถึงธรรม ๔ ประการที่เป็นไปเพื่อประโยชน์สุขในปัจจุบันของคฤหัสถ์ ได้แก่ อุฏฐานสัมปทา คือความขยันหมั่นเพียรในการงาน อารักขสัมปทา คือการรักษาทรัพย์ที่หามาได้ กัลยาณมิตตตา คือการคบมิตรดี และสมชีวิตา คือการดำเนินชีวิตอย่างพอเหมาะพอดี ไม่ฟุ่มเฟือยจนเกินรายรับ ในข้อสมชีวิตานี้ยังแฝงหลักการดำเนินชีวิตให้สมดุล ไม่หมกมุ่นกับด้านใดด้านหนึ่งมากเกินไปจนด้านอื่นของชีวิตขาดสมดุลไป การทำงานหนักเพื่อหาเลี้ยงครอบครัวเป็นสิ่งที่ควรทำตามหลักอุฏฐานสัมปทาก็จริง แต่พระพุทธเจ้าก็ทรงเน้นว่าคฤหัสถ์ควรดำรงชีวิตอย่างสมดุล ความรู้สึกผิดที่ไม่มีเวลาให้ครอบครัวจึงเป็นสัญญาณเตือนที่มีคุณค่า บอกให้เรากลับมาทบทวนว่าน้ำหนักของชีวิตด้านต่าง ๆ เอียงไปทางใดทางหนึ่งมากเกินไปหรือไม่ ไม่ใช่เรื่องที่ต้องรู้สึกผิดจนทุกข์ใจอย่างเดียว แต่เป็นโอกาสปรับสมดุลใหม่
มุมมองจากงานวิจัย
แนวคิดความขัดแย้งระหว่างงานและครอบครัว (Work-Family Conflict) ของ Greenhaus, J. H., & Beutell, N. J. (1985) ที่ตีพิมพ์ใน Academy of Management Review อธิบายว่าความขัดแย้งนี้เกิดขึ้นเมื่อบทบาทด้านงานและบทบาทด้านครอบครัวแย่งชิงเวลาและพลังงานจากกันและกัน จนบุคคลรู้สึกกดดันและรู้สึกผิดที่ทำหน้าที่ด้านใดด้านหนึ่งได้ไม่เต็มที่ งานวิจัยในเวลาต่อมายังพบว่าคุณภาพของเวลาที่ให้ครอบครัวสำคัญไม่น้อยไปกว่าปริมาณเวลา พ่อแม่ที่มีเวลาจำกัดแต่ให้ความใส่ใจเต็มที่ในช่วงเวลานั้นจริง ๆ สามารถสร้างความผูกพันที่ดีกับลูกได้ไม่แพ้พ่อแม่ที่มีเวลามากแต่ใจลอยอยู่กับเรื่องงาน ความรู้สึกผิดที่มากเกินไปโดยไม่นำไปสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมกลับยิ่งบั่นทอนพลังใจในการดูแลทั้งงานและครอบครัว
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
กำหนดช่วงเวลาสั้น ๆ แต่แน่นอนในแต่ละวันที่ให้กับครอบครัวโดยไม่มีสิ่งรบกวน เช่น ปิดมือถือระหว่างทานข้าวด้วยกัน
สื่อสารกับครอบครัวตรง ๆ ถึงข้อจำกัดด้านเวลาในช่วงนี้ พร้อมแสดงความตั้งใจที่จะอยู่ด้วยกันเมื่อมีโอกาส
ทบทวนตารางงานว่ามีส่วนใดที่ปรับหรือมอบหมายให้ผู้อื่นได้บ้าง เพื่อคืนเวลาบางส่วนให้ครอบครัว
หากความรู้สึกผิดหนักจนกระทบสุขภาพใจ ลองพูดคุยกับคนใกล้ชิดหรือผู้เชี่ยวชาญเพื่อหาทางสมดุลชีวิตที่ยั่งยืน
พระสูตรอ้างอิง
-
ทีฆชาณุสูตร
(อังคุตตรนิกาย สัตตก-อัฏฐก-นวกนิบาต, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๓๗ ข้อ ๑๔๔ หน้า ๕๖๐-๕๖๗)
งานวิจัยอ้างอิง
-
Sources of Conflict Between Work and Family Roles
(Greenhaus, J. H., & Beutell, N. J. (1985). Academy of Management Review, 10(1), 76-88)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)
