แนวทางจากพระสูตร
วิตักกสัณฐานสูตรวางวิธีจัดการกับความคิดที่ก่อทุกข์ไว้เป็นขั้นตอนที่ชัดเจนถึง 5 ขั้น เริ่มจากเปลี่ยนอารมณ์ความคิดไปเรื่องอื่นที่เป็นกุศลก่อน หากยังไม่หาย ให้พิจารณาโทษของความคิดนั้นให้เห็นชัด หากยังไม่หาย ให้ตั้งสติไม่ใส่ใจกับความคิดนั้น หลักการทีละขั้นตอนนี้สอนบทเรียนสำคัญว่า เมื่อมีความเครียดหลายเรื่องรุมเร้าพร้อมกัน การพยายามแก้ทุกเรื่องพร้อมกันในคราวเดียวมักทำให้สับสนและหนักใจมากขึ้นไปอีก พระสูตรนี้จึงชี้ทางว่าควรแยกเรื่องออกทีละเรื่อง แล้วจัดการไปตามลำดับความสำคัญ ไม่ใช่พยายามแบกทุกอย่างไว้พร้อมกันในความคิดเดียว
วิตักกสัณฐานสูตรวางวิธีจัดการกับความคิดที่ก่อทุกข์ไว้เป็นขั้นตอนที่ชัดเจนถึง 5 ขั้น เริ่มจากเปลี่ยนอารมณ์ความคิดไปเรื่องอื่นที่เป็นกุศลก่อน หากยังไม่หาย ให้พิจารณาโทษของความคิดนั้นให้เห็นชัด หากยังไม่หาย ให้ตั้งสติไม่ใส่ใจกับความคิดนั้น หลักการทีละขั้นตอนนี้สอนบทเรียนสำคัญว่า เมื่อมีความเครียดหลายเรื่องรุมเร้าพร้อมกัน การพยายามแก้ทุกเรื่องพร้อมกันในคราวเดียวมักทำให้สับสนและหนักใจมากขึ้นไปอีก พระสูตรนี้จึงชี้ทางว่าควรแยกเรื่องออกทีละเรื่อง แล้วจัดการไปตามลำดับความสำคัญ ไม่ใช่พยายามแบกทุกอย่างไว้พร้อมกันในความคิดเดียว
มุมมองจากงานวิจัย
Lazarus และ Folkman (1984) เสนอแนวคิด problem-focused coping คือการวิเคราะห์แยกปัญหาแต่ละเรื่องออกจากกันอย่างเป็นระบบ แล้วเลือกจัดการเฉพาะเรื่องที่อยู่ในอำนาจควบคุมของเราได้ก่อนเป็นลำดับแรก ส่วนเรื่องที่ควบคุมไม่ได้ให้ใช้ emotion-focused coping คือดูแลใจตัวเองให้ผ่านไปได้ก่อน แนวคิดนี้ยังคงเป็นกรอบหลักที่นักจิตวิทยาการรับมือความเครียดใช้อ้างอิงมาจนถึงปัจจุบัน
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
เขียนรายการความเครียดทั้งหมดที่รุมเร้าอยู่ออกมาให้เห็นชัดเจน
แยกว่าเรื่องใดอยู่ในอำนาจที่เราควบคุมหรือแก้ไขได้ และเรื่องใดควบคุมไม่ได้
จัดลำดับความสำคัญของเรื่องที่ควบคุมได้ แล้วจัดการทีละเรื่องตามลำดับนั้น
สำหรับเรื่องที่ควบคุมไม่ได้ ให้ดูแลใจตัวเองให้ผ่านช่วงนั้นไปก่อน แทนการฝืนแก้ไข
พระสูตรอ้างอิง
-
วิตักกสัณฐานสูตร
(มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๑๘ ข้อ ๒๕๖-๒๖๐ หน้า ๒๓๔-๒๓๗)
งานวิจัยอ้างอิง
-
Stress, Appraisal, and Coping
(Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Springer)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)