พระสูตรว่าด้วยภัยในอนาคต ๕ ประการ ทรงแสดงให้พระภิกษุพิจารณาถึงความแก่ ความเจ็บ ความตาย ความพลัดพรากจากของรัก และผลของกรรมที่ตนกระทำ เพื่อเป็นเหตุให้เกิดความไม่ประมาทและตั้งใจปฏิบัติธรรมอย่างจริงจังตั้งแต่ยังมีเวลา หลักธรรมนี้ชี้ให้เห็นว่าการพิจารณาอนาคตอย่างมีสตินั้นมีประโยชน์ เพราะช่วยให้วางแผนและตัดสินใจอย่างรอบคอบ แต่ต้องแยกแยะให้ออกจากความวิตกกังวลที่ครุ่นคิดถึงอนาคตซ้ำไปมาโดยไม่นำไปสู่การกระทำใด ๆ พระองค์ทรงสอนให้พิจารณาภัยในอนาคตเพื่อลงมือทำในปัจจุบันอย่างมีเป้าหมาย ไม่ใช่เพื่อจมอยู่กับความกลัวว่าจะเลือกผิด เมื่อตัดสินใจด้วยข้อมูลและสติที่มีอยู่ในขณะนั้นอย่างเต็มที่แล้ว ผลจะเป็นเช่นไรก็ย่อมเป็นไปตามเหตุปัจจัย ไม่มีผู้ใดสามารถรู้ล่วงหน้าได้อย่างสมบูรณ์แบบ
มุมมองจากงานวิจัย
Thomas Borkovec ผู้ศึกษาธรรมชาติของความวิตกกังวลเรื้อรังและโรควิตกกังวลทั่วไป (GAD) เสนอว่าการครุ่นคิดกังวลซ้ำ ๆ เกี่ยวกับการตัดสินใจ เป็นรูปแบบหนึ่งของการหลีกเลี่ยงทางความคิด (cognitive avoidance) ที่ทำให้รู้สึกเหมือนกำลังควบคุมสถานการณ์ได้ แต่แท้จริงแล้วกลับไม่นำไปสู่การแก้ปัญหาใด ๆ งานวิจัยของเขาชี้ว่ายิ่งครุ่นคิดกังวลนานเท่าไร ความมั่นใจในการตัดสินใจกลับยิ่งลดลง เพราะสมองไม่ได้รับข้อมูลใหม่ที่ช่วยให้ตัดสินใจได้ดีขึ้น เพียงแต่วนซ้ำความกลัวเดิม งานวิจัยแนะนำให้กำหนดกรอบเวลาชัดเจนสำหรับการคิดพิจารณา แล้วลงมือตัดสินใจภายในกรอบนั้น แทนการปล่อยให้ความคิดกังวลยืดเยื้อไม่มีที่สิ้นสุด
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
กำหนดกรอบเวลาชัดเจนสำหรับการพิจารณาตัดสินใจ ไม่ปล่อยให้คิดวนซ้ำไม่มีที่สิ้นสุด
รวบรวมข้อมูลเท่าที่จำเป็นและเพียงพอ ไม่ต้องรอความสมบูรณ์แบบที่เป็นไปไม่ได้
ยอมรับว่าทุกการตัดสินใจมีความไม่แน่นอนอยู่บ้างเป็นธรรมดา
เมื่อตัดสินใจแล้ว ให้วางใจในเหตุผลที่ใช้ ณ ขณะนั้น ไม่โทษตัวเองย้อนหลัง
พระสูตรอ้างอิง
- ว่าด้วยภัยในอนาคต ๕ ประการ
(อังคุตตรนิกาย ปัญจก-ฉักกนิบาต, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๓๖ ข้อ ๗๗ หน้า ๑๘๗-๑๙๐)
งานวิจัยอ้างอิง
- Worry and Generalized Anxiety Disorder — Cognitive Avoidance Model
(Borkovec, T. D. (1983); Borkovec, T. D., & Costello, E. (1993). Journal of Consulting and Clinical Psychology)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)