ในสูตรว่าด้วยจักร ๔ พระพุทธเจ้าตรัสถึงธรรม ๔ ประการที่เป็นล้อหมุนนำพาชีวิตให้เจริญก้าวหน้า ได้แก่ ปฏิรูปเทสวาสะ คือการอยู่ในถิ่นที่เหมาะสม สัปปุริสูปัสสยะ คือการคบหาสัตบุรุษ อัตตสัมมาปณิธิ คือการตั้งตนไว้ชอบ และปุพเพกตปุญญตา คือความเป็นผู้มีบุญที่ทำไว้แต่ก่อน โดยเฉพาะข้ออัตตสัมมาปณิธินั้น หมายถึงการตั้งเป้าหมายและพัฒนาตนเองไปในทิศทางที่ถูกต้องเหมาะสม ไม่ว่าจุดเริ่มต้นของเราจะเป็นอย่างไร พระสูตรนี้ชี้ว่าการตั้งตนไว้ชอบในปัจจุบันสำคัญกว่าที่มาในอดีต การที่เราเรียนมาสายหนึ่งแต่ทำงานอีกสายหนึ่งไม่ใช่ความผิดพลาดที่ต้องแบกรับความรู้สึกผิดตลอดไป เพราะสิ่งที่กำหนดอนาคตของเราไม่ใช่ปริญญาที่เรียนมา แต่คือการตั้งเป้าหมายและลงมือพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่องในเส้นทางที่เลือกอยู่ตอนนี้ ความรู้ที่เรียนมาก็ไม่สูญเปล่าเสียทีเดียว เพราะมักแฝงอยู่ในมุมมองและทักษะที่ติดตัวเราไปไม่ว่าจะทำงานด้านใด
มุมมองจากงานวิจัย
ทฤษฎีการเรียนรู้จากเหตุการณ์ที่ไม่คาดฝัน (Planned Happenstance Learning Theory) ของ Krumboltz, J. D. นักจิตวิทยาการแนะแนวอาชีพ เสนอว่าเส้นทางอาชีพของคนส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นเส้นตรงตามแผนที่วางไว้ตั้งแต่ต้น แต่เกิดจากเหตุการณ์ไม่คาดฝันและโอกาสที่แทรกเข้ามาระหว่างทาง ผู้ที่ประสบความสำเร็จในอาชีพมักเป็นผู้ที่เปิดรับโอกาสใหม่ ๆ ด้วยความอยากรู้อยากเห็นและความยืดหยุ่น มากกว่าผู้ที่ยึดติดกับแผนเดิมอย่างเคร่งครัด งานวิจัยด้านการพัฒนาอาชีพยังพบว่าทักษะที่ถ่ายโอนได้ (transferable skills) เช่น การคิดวิเคราะห์ การสื่อสาร และการแก้ปัญหา มีความสำคัญต่อความสำเร็จในสายงานไม่น้อยไปกว่าความรู้เฉพาะทางที่เรียนมาโดยตรง ทำให้การเปลี่ยนสายงานไม่ตรงกับที่เรียนมาไม่ใช่อุปสรรคที่ผ่านข้ามไม่ได้
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
สำรวจว่าความรู้หรือทักษะจากสายที่เรียนมามีส่วนใดที่นำมาใช้ประโยชน์ในงานปัจจุบันได้บ้าง
ให้คุณค่ากับผลงานและการเรียนรู้ในสายงานปัจจุบัน มากกว่ากังวลว่าปริญญาไม่ตรงสาย
หาโอกาสพัฒนาทักษะเพิ่มเติมที่จำเป็นต่องานปัจจุบันอย่างต่อเนื่อง เพื่อสร้างความมั่นใจในเส้นทางที่เลือก
หากความสับสนยังคงมีมาก ลองปรึกษาผู้มีประสบการณ์ในสายงานเดียวกันหรือนักแนะแนวอาชีพเพื่อมองเห็นเส้นทางชัดเจนขึ้น
พระสูตรอ้างอิง
- ว่าด้วยจักร ๔
(อังคุตตรนิกาย จตุกนิบาต, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๓๕ ข้อ ๓๑-๓๒ หน้า ๑๑๕-๑๑๙)
งานวิจัยอ้างอิง
- Planned Happenstance Learning Theory
(Krumboltz, J. D. — career development research on unplanned opportunity and career paths)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)