แนวทางจากพระสูตร
ปิยชาติกสูตรบันทึกไว้ว่าพระพุทธเจ้าตรัสกับคหบดีที่เศร้าโศกเพราะบุตรตายว่า "ความโศก ความร่ำไร ความทุกข์ ความเสียใจ ย่อมเกิดจากสิ่งเป็นที่รัก" และในสัลลสูตรยังตรัสเสริมด้วยคาถาที่ลึกซึ้งว่าแม้จะร่ำไห้คร่ำครวญเพียงใด ผู้ที่จากไปแล้วก็ไม่หวนคืนมาด้วยความโศกเศร้านั้น พระสูตรทั้งสองไม่ได้สอนให้ห้ามใจไม่ให้เศร้าหรือกดข่มความรู้สึก แต่ชวนให้ตระหนักถึงความจริงว่าความตายเป็นธรรมดาของสรรพสัตว์ทั้งหลายที่ไม่มีใครหนีพ้นได้ ไม่ว่าจะร่ำรวยหรือยากจน มีปัญญาหรือไม่ก็ตาม
ปิยชาติกสูตรบันทึกไว้ว่าพระพุทธเจ้าตรัสกับคหบดีที่เศร้าโศกเพราะบุตรตายว่า "ความโศก ความร่ำไร ความทุกข์ ความเสียใจ ย่อมเกิดจากสิ่งเป็นที่รัก" และในสัลลสูตรยังตรัสเสริมด้วยคาถาที่ลึกซึ้งว่าแม้จะร่ำไห้คร่ำครวญเพียงใด ผู้ที่จากไปแล้วก็ไม่หวนคืนมาด้วยความโศกเศร้านั้น พระสูตรทั้งสองไม่ได้สอนให้ห้ามใจไม่ให้เศร้าหรือกดข่มความรู้สึก แต่ชวนให้ตระหนักถึงความจริงว่าความตายเป็นธรรมดาของสรรพสัตว์ทั้งหลายที่ไม่มีใครหนีพ้นได้ ไม่ว่าจะร่ำรวยหรือยากจน มีปัญญาหรือไม่ก็ตาม
มุมมองจากงานวิจัย
ทฤษฎี "ระยะของความโศกเศร้า" (stages of grief) ของ Kübler-Ross ที่หลายคนคุ้นเคยกันดี ปัจจุบันนักวิชาการรุ่นหลัง เช่น Corr และคณะ ได้วิจารณ์อย่างมีหลักฐานว่า ไม่มีหลักฐานเชิงประจักษ์ยืนยันว่าความโศกเศร้าเป็นไปตามลำดับขั้นตายตัวตามที่เข้าใจกันทั่วไป และการยึดติดกับ "ขั้นตอน" ที่ตายตัวเกินไปอาจสร้างความกดดันเพิ่มให้ผู้สูญเสียโดยไม่จำเป็น เช่น รู้สึกผิดที่ตัวเอง "ยังไม่ถึงขั้นยอมรับ" ตามตารางที่คาดไว้
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
อนุญาตให้ตัวเองเศร้าโศกตามธรรมชาติของมนุษย์โดยไม่ต้องกดข่ม
ไม่ยึดติดว่าความโศกเศร้าต้องเป็นไปตามขั้นตอนตายตัวใด ๆ
ค่อย ๆ กลับมาใช้ชีวิตต่อตามจังหวะของตัวเอง ไม่เร่งรัดตัวเอง
หาคนหรือกลุ่มสนับสนุนที่เข้าใจการสูญเสีย หากรู้สึกว่าแบกรับคนเดียวไม่ไหว
พระสูตรอ้างอิง
-
ปิยชาติกสูตร
(มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๒๑ ข้อ ๕๓๕-๕๓๙ หน้า ๑๗๐-๑๗๔) -
สัลลสูตร
(ขุททกนิกาย สุตตนิบาต, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๔๗ ข้อ ๓๘๐ หน้า ๕๕๖-๕๗๐)
งานวิจัยอ้างอิง
-
Critique of stage models of grief (Kübler-Ross); contemporary grief theory
(Corr, C. A. and colleagues — critical reviews of the stage theory of grief)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)