แนวทางจากพระสูตร
พระพุทธเจ้าตรัสเรื่องภัยในอนาคต 5 ประการไว้ให้ภิกษุพิจารณาเพื่อไม่ประมาท แต่ทรงย้ำเสมอว่าจุดประสงค์ของการพิจารณานี้คือเพื่อ "เร่งสร้างเหตุที่ดี" ไว้ล่วงหน้าตั้งแต่วันนี้ ไม่ใช่เพื่อให้จมอยู่กับความกังวลโดยไม่ลงมือทำอะไรเลย นี่คือความแตกต่างสำคัญระหว่างการพิจารณาอนาคตอย่างมีสติที่นำไปสู่การกระทำ กับการกังวลแบบไม่มีที่สิ้นสุดที่วนอยู่ในความคิดโดยไม่ก่อประโยชน์อันใด พระสูตรนี้จึงไม่ได้สอนให้ปฏิเสธการคิดถึงอนาคต แต่สอนให้ใช้การคิดนั้นอย่างมีทิศทาง
พระพุทธเจ้าตรัสเรื่องภัยในอนาคต 5 ประการไว้ให้ภิกษุพิจารณาเพื่อไม่ประมาท แต่ทรงย้ำเสมอว่าจุดประสงค์ของการพิจารณานี้คือเพื่อ "เร่งสร้างเหตุที่ดี" ไว้ล่วงหน้าตั้งแต่วันนี้ ไม่ใช่เพื่อให้จมอยู่กับความกังวลโดยไม่ลงมือทำอะไรเลย นี่คือความแตกต่างสำคัญระหว่างการพิจารณาอนาคตอย่างมีสติที่นำไปสู่การกระทำ กับการกังวลแบบไม่มีที่สิ้นสุดที่วนอยู่ในความคิดโดยไม่ก่อประโยชน์อันใด พระสูตรนี้จึงไม่ได้สอนให้ปฏิเสธการคิดถึงอนาคต แต่สอนให้ใช้การคิดนั้นอย่างมีทิศทาง
มุมมองจากงานวิจัย
งานวิจัยของ Borkovec และ Costello (1993) เสนอแบบจำลอง "cognitive avoidance" ที่อธิบายว่าความกังวลเรื้อรังเกี่ยวกับสิ่งที่ยังไม่เกิด มักทำหน้าที่เป็นกลไกหลีกเลี่ยงการเผชิญกับอารมณ์ที่เจ็บปวดหรือน่ากลัวกว่าที่ซ่อนอยู่ลึกลงไป สมองจึงเลือก "คิดกังวล" ในรูปแบบคำพูดในหัวซ้ำ ๆ แทนที่จะรู้สึกกลัวตรง ๆ อย่างเต็มที่ เพราะการคิดกังวลให้ความรู้สึกควบคุมได้มากกว่าการเผชิญอารมณ์ตรง ๆ แม้จะไม่ได้แก้ปัญหาอะไรจริงก็ตาม
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
แยกแยะว่าเรื่องใดอยู่ในอำนาจที่ทำได้จริงตอนนี้ และเรื่องใดควบคุมไม่ได้
ลงมือทำเฉพาะเรื่องที่ทำได้จริงตามลำดับความสำคัญ
สำหรับเรื่องที่ควบคุมไม่ได้ ฝึกปล่อยวางด้วยสติแทนการฝืนคิดหาทางแก้
ดึงความสนใจกลับมาอยู่กับปัจจุบันขณะเมื่อสังเกตว่าความคิดเริ่มวนซ้ำไม่มีทิศทาง
พระสูตรอ้างอิง
-
ว่าด้วยภัยในอนาคต ๕ ประการ
(อังคุตตรนิกาย ปัญจก-ฉักกนิบาต, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๓๖ ข้อ ๗๗ หน้า ๑๘๗-๑๙๐)
งานวิจัยอ้างอิง
-
Definition of worry; cognitive avoidance model of generalized anxiety disorder
(Borkovec, T. D. (1983); Borkovec, T. D., & Costello, E. (1993). Journal of Consulting and Clinical Psychology)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)