พระพุทธเจ้าทรงแสดงภัยในอนาคต 5 ประการไว้เพื่อเตือนให้ภิกษุไม่ประมาท หมั่นพิจารณาล่วงหน้าถึงความเสื่อมที่อาจเกิดขึ้นได้ แล้วเพียรฝึกฝนตนเองเพื่อป้องกันไว้ก่อน แทนที่จะรอให้เหตุการณ์เลวร้ายเกิดขึ้นแล้วจึงแก้ไข หลักธรรมนี้ปรับใช้ได้ดีกับผู้ที่เคยฟื้นตัวจากภาวะซึมเศร้าแล้วแต่กลับมาเป็นอีก เพราะการกลับเป็นซ้ำเป็นธรรมชาติหนึ่งของภาวะนี้ที่พบได้บ่อย ไม่ได้แปลว่าการดูแลตัวเองครั้งก่อนล้มเหลวไปทั้งหมด พระสูตรสอนให้มองว่าการกลับมาเป็นซ้ำคือสิ่งที่พึงเตรียมใจไว้ล่วงหน้า ไม่ใช่เรื่องน่าอับอายหรือสิ้นหวัง เมื่อรู้เท่าทันสัญญาณเตือนล่วงหน้าและมีแผนรับมือไว้อย่างไม่ประมาท การกลับมาเป็นซ้ำก็จะไม่รุนแรงหรือยืดเยื้อเท่าครั้งแรก และสามารถฟื้นตัวได้เร็วขึ้นด้วยประสบการณ์ที่เคยผ่านมาแล้ว
มุมมองจากงานวิจัย
งานวิจัยของ Teasdale และคณะ (2000) ตีพิมพ์ใน Journal of Consulting and Clinical Psychology ศึกษาการป้องกันการกลับเป็นซ้ำของภาวะซึมเศร้าด้วยวิธี Mindfulness-Based Cognitive Therapy พบว่าผู้ที่เคยซึมเศร้ามาแล้วตั้งแต่ 3 ครั้งขึ้นไปมีความเสี่ยงกลับเป็นซ้ำสูง แต่การฝึกสติควบคู่กับการปรับความคิดช่วยลดอัตราการกลับเป็นซ้ำได้อย่างมีนัยสำคัญ งานวิจัยนี้ชี้ว่าการกลับเป็นซ้ำมักมีสัญญาณเตือนล่วงหน้าที่สังเกตได้ เช่น รูปแบบความคิดเดิมที่เริ่มกลับมา หากรู้เท่าทันสัญญาณเหล่านี้ตั้งแต่เนิ่น ๆ และมีทักษะรับมือที่เคยฝึกไว้ ก็สามารถสกัดไม่ให้อาการลุกลามรุนแรงเท่าเดิมได้ งานวิจัยยังเน้นว่าการกลับเป็นซ้ำไม่ใช่ความล้มเหลว แต่เป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางการฟื้นตัวที่ควรวางแผนรับมือไว้อย่างต่อเนื่อง
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
สังเกตสัญญาณเตือนล่วงหน้าของตัวเอง เช่น นอนไม่หลับ เบื่ออาหาร หรือความคิดลบที่เริ่มกลับมา
นำทักษะและวิธีรับมือที่เคยได้ผลจากครั้งก่อนกลับมาใช้ทันทีเมื่อสังเกตเห็นสัญญาณ
อย่าตำหนิตัวเองว่าล้มเหลวที่กลับมาเป็นอีก เพราะเป็นธรรมชาติของภาวะนี้ที่พบได้ทั่วไป
ติดต่อจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาที่เคยดูแลอีกครั้งโดยเร็ว แทนการรอจนอาการรุนแรง
พระสูตรอ้างอิง
- ว่าด้วยภัยในอนาคต ๕ ประการ
(อังคุตตรนิกาย ปัญจก-ฉักกนิบาต, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๓๖ ข้อ ๗๗ หน้า ๑๘๗-๑๙๐)
งานวิจัยอ้างอิง
- Prevention of Relapse/Recurrence in Major Depression by Mindfulness-Based Cognitive Therapy
(Teasdale, J. D. et al. (2000). Journal of Consulting and Clinical Psychology.)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)