แนวทางจากพระสูตร
มงคลสูตรปิดท้ายด้วยข้อความสำคัญที่สุดข้อหนึ่งว่า "จิตของผู้ใดอันโลกธรรมกระทบแล้วไม่หวั่นไหว ไม่มีความโศก ปราศจากธุลี เป็นจิตเกษม นี้เป็นมงคลอันสูงสุด" ทรงวางมงคลข้อนี้ไว้เป็นข้อสุดท้ายในบรรดามงคล 38 ประการ ราวกับเป็นยอดสุดของหนทางทั้งหมด แสดงว่าความสุขสูงสุดตามหลักพุทธศาสนาไม่ใช่ความเพลิดเพลินชั่วคราวจากการได้สิ่งที่ต้องการมาครอบครอง แต่คือความสงบมั่นคงของจิตที่ไม่หวั่นไหวไปตามสิ่งที่มากระทบ ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่น่าพอใจหรือไม่น่าพอใจก็ตาม
มงคลสูตรปิดท้ายด้วยข้อความสำคัญที่สุดข้อหนึ่งว่า "จิตของผู้ใดอันโลกธรรมกระทบแล้วไม่หวั่นไหว ไม่มีความโศก ปราศจากธุลี เป็นจิตเกษม นี้เป็นมงคลอันสูงสุด" ทรงวางมงคลข้อนี้ไว้เป็นข้อสุดท้ายในบรรดามงคล 38 ประการ ราวกับเป็นยอดสุดของหนทางทั้งหมด แสดงว่าความสุขสูงสุดตามหลักพุทธศาสนาไม่ใช่ความเพลิดเพลินชั่วคราวจากการได้สิ่งที่ต้องการมาครอบครอง แต่คือความสงบมั่นคงของจิตที่ไม่หวั่นไหวไปตามสิ่งที่มากระทบ ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่น่าพอใจหรือไม่น่าพอใจก็ตาม
มุมมองจากงานวิจัย
งานวิจัยด้านจิตวิทยาความสุขได้แบ่งความสุขออกเป็น 2 แบบหลัก คือ hedonic well-being ที่เน้นความพึงพอใจฉับพลันและการหลีกเลี่ยงความเจ็บปวด กับ eudaimonic well-being ที่เน้นความหมายและการตระหนักรู้ศักยภาพของตนเอง งานทบทวนวรรณกรรมของ Ryan และ Deci (2001) พบว่า eudaimonic well-being มีความสัมพันธ์กับสุขภาวะระยะยาวที่มั่นคงกว่า hedonic well-being อย่างชัดเจน เพราะไม่ผันผวนไปตามสถานการณ์ภายนอกที่ควบคุมไม่ได้เหมือนความสุขแบบแรก
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
ลงทุนเวลากับกิจกรรมที่สร้างความหมายและใช้ศักยภาพของตนอย่างเต็มที่
ลดการไล่ตามความเพลิดเพลินฉับพลันที่ผันผวนตามสถานการณ์
ฝึกใจให้ไม่หวั่นไหวเกินควรเมื่อเผชิญกับสิ่งที่น่าพอใจหรือไม่น่าพอใจ
ทบทวนเป็นระยะว่าความสุขที่ไล่ตามอยู่นั้นยั่งยืนหรือขึ้นกับปัจจัยภายนอกที่ควบคุมไม่ได้
พระสูตรอ้างอิง
-
มงคลสูตร
(ขุททกนิกาย สุตตนิบาต, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๔๗ ข้อ ๓๑๗ หน้า ๑๒๔)
งานวิจัยอ้างอิง
-
On Happiness and Human Potentials: A Review of Research on Hedonic and Eudaimonic Well-Being
(Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2001). Annual Review of Psychology, 52, 141-166)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)