แนวทางจากพระสูตร
อิจฉาวจร หรือความริษยาเปรียบเทียบที่กล่าวถึงในมัชฌิมนิกาย ถูกจัดเป็นอกุศลธรรมที่ควรละ เพราะการวัดคุณค่าตัวเองด้วยการเปรียบเทียบกับผู้อื่นตลอดเวลา มักนำมาซึ่งความทุกข์มากกว่าความเข้าใจตัวเองตามความเป็นจริง พุทธศาสนาชวนให้กลับมาพิจารณาว่าแต่ละคนมีเหตุปัจจัย (กรรม) และเส้นทางชีวิตที่แตกต่างกันมาตั้งแต่ต้น การนำตัวเองไปวัดกับมาตรฐานหรือความสำเร็จของคนอื่นจึงเป็นการเปรียบเทียบที่ไม่เข้ากันตั้งแต่ต้น เพราะเงื่อนไขและจุดเริ่มต้นของแต่ละคนไม่เคยเหมือนกันเลย
อิจฉาวจร หรือความริษยาเปรียบเทียบที่กล่าวถึงในมัชฌิมนิกาย ถูกจัดเป็นอกุศลธรรมที่ควรละ เพราะการวัดคุณค่าตัวเองด้วยการเปรียบเทียบกับผู้อื่นตลอดเวลา มักนำมาซึ่งความทุกข์มากกว่าความเข้าใจตัวเองตามความเป็นจริง พุทธศาสนาชวนให้กลับมาพิจารณาว่าแต่ละคนมีเหตุปัจจัย (กรรม) และเส้นทางชีวิตที่แตกต่างกันมาตั้งแต่ต้น การนำตัวเองไปวัดกับมาตรฐานหรือความสำเร็จของคนอื่นจึงเป็นการเปรียบเทียบที่ไม่เข้ากันตั้งแต่ต้น เพราะเงื่อนไขและจุดเริ่มต้นของแต่ละคนไม่เคยเหมือนกันเลย
มุมมองจากงานวิจัย
งานวิจัยของ Kristin Neff นักจิตวิทยาผู้บุกเบิกด้านความเมตตาต่อตนเอง (self-compassion) พบว่าความเมตตาต่อตนเองทำนายความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง (self-worth) ได้มั่นคงกว่าการสร้างความภาคภูมิใจในตนเอง (self-esteem) แบบเดิมที่นิยมกันมาก่อน เพราะความภาคภูมิใจแบบเดิมมักผูกติดกับผลลัพธ์หรือการเปรียบเทียบกับผู้อื่นซึ่งผันผวนได้ตลอดเวลา ขณะที่ความเมตตาต่อตนเองไม่ขึ้นกับเงื่อนไขภายนอกเหล่านั้นเลย จึงมั่นคงกว่าในระยะยาว
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
ฝึกความกรุณาต่อตนเองเมื่อรู้สึกด้อยค่า แทนการตำหนิตัวเองรุนแรง
ตระหนักว่าความผิดพลาดหรือความไม่สมบูรณ์แบบเป็นเรื่องธรรมดาของมนุษย์ทุกคน
มีสติรู้เท่าทันความทุกข์ของตนโดยไม่จมอยู่กับมันนานเกินไป
ลองฝึกพูดกับตัวเองด้วยน้ำเสียงแบบที่จะพูดกับเพื่อนสนิทที่กำลังทุกข์
พระสูตรอ้างอิง
-
อิจฉาวจรอกุศลที่ละได้แล้ว
(มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๑๗ ข้อ ๗๑ หน้า ๓๕๓-๓๕๕)
งานวิจัยอ้างอิง
-
Self-Compassion, Self-Esteem, and Well-Being; Self-compassion versus global self-esteem
(Neff, K. D. — Self-Compassion Scale research program; Neff, K. D., & Vonk, R. (2009). Journal of Personality, 77(1), 23-50)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)