พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรม 4 ประการอันเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่คฤหัสถ์ในทีฆชาณุสูตร หนึ่งในนั้นคือ อารักขสัมปทา หรือความถึงพร้อมด้วยการรักษา คือการหมั่นดูแลรักษาสิ่งที่ได้มาแล้วไม่ให้เสื่อมเสียไป ทรงเปรียบเสมือนการรักษาทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันไม่ให้สูญหาย หลักธรรมนี้ปรับใช้กับการรักษาจังหวะชีวิตหรือนาฬิกาชีวภาพได้เช่นกัน เพราะจังหวะการนอนหลับที่ดีเปรียบเสมือนทรัพย์อันมีค่าที่ต้องหมั่นดูแลรักษาไว้ให้สม่ำเสมอ ไม่ปล่อยให้แปรปรวนไปตามความเคยชินที่ไม่เหมาะสม เมื่อนอนกลางวันมากเกินไปจนกลางคืนไม่ง่วง นั่นคือสัญญาณว่าทรัพย์แห่งจังหวะชีวิตกำลังรั่วไหลเสียไปโดยไม่รู้ตัว การฝึกอารักขสัมปทาในเรื่องการนอนคือการตั้งใจรักษาวินัยของเวลานอนตื่นให้สม่ำเสมอทุกวัน แม้จะขัดกับความอยากในบางขณะ เพื่อรักษาสุขภาพจิตใจในระยะยาวไว้ให้มั่นคง
มุมมองจากงานวิจัย
Charles A. Czeisler นักวิจัยด้านการนอนหลับและจังหวะชีวภาพแห่งมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ได้ศึกษาผลของแสงและพฤติกรรมต่อนาฬิกาชีวภาพของมนุษย์มาอย่างต่อเนื่องหลายทศวรรษ งานวิจัยของเขาชี้ว่าจังหวะการหลับตื่นของมนุษย์ถูกควบคุมโดยนาฬิกาชีวภาพภายในสมองที่ตอบสนองต่อแสงและกิจวัตรประจำวันเป็นหลัก การนอนกลางวันเป็นเวลานานหรือไม่เป็นเวลาไปรบกวนสัญญาณที่นาฬิกาชีวภาพใช้กำหนดว่าเมื่อใดควรตื่นและเมื่อใดควรหลับ งานวิจัยแนะนำว่าการรับแสงแดดสม่ำเสมอในช่วงเช้า การจำกัดเวลานอนกลางวันให้สั้นลง และการเข้านอนตื่นนอนเวลาเดิมทุกวันแม้ในวันหยุด เป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยปรับนาฬิกาชีวภาพให้กลับมาเป็นปกติได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
จำกัดการนอนกลางวันให้ไม่เกิน 20-30 นาที และหลีกเลี่ยงการนอนกลางวันหลังบ่ายสามโมง
รับแสงแดดธรรมชาติในช่วงเช้าให้มากขึ้น เพื่อช่วยตั้งนาฬิกาชีวภาพให้ตรงกับกลางวันกลางคืนจริง
ตั้งเวลาเข้านอนและตื่นนอนให้ตรงเวลาเดิมทุกวัน แม้ในวันหยุดสุดสัปดาห์
ปรับตารางทีละน้อยไม่เกินวันละ 15-30 นาที แทนการเปลี่ยนเวลานอนตื่นแบบฉับพลัน
พระสูตรอ้างอิง
-
ทีฆชาณุสูตร
(อังคุตตรนิกาย สัตตก-อัฏฐก-นวกนิบาต, พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๓๗ ข้อ ๑๔๔ หน้า ๕๖๐-๕๖๗)
งานวิจัยอ้างอิง
-
Sleep and Circadian Rhythms in Humans
(Czeisler, C. A. and colleagues. Harvard Medical School, Division of Sleep Medicine — circadian rhythm research.)
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้และแนวคิดเบื้องต้นจากพระธรรมคำสอนและงานวิจัยเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษาทางการแพทย์ หากคุณมีความทุกข์ใจรุนแรง คิดทำร้ายตัวเอง หรือมีอาการต่อเนื่อง ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาโดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี ตลอด 24 ชม.)